Muziek van de toekomst*

Vijay Iyer, Nitin Mitta en Prasanna
Bimhuis, 7 april 2011

De blauwe velours gordijnen zijn voor de ramen van het Bimhuis geschoven. Een kwartiertje voor het concert gaan ze aan de zijkanten open. Dan druppelen er ook meer bezoekers, voornamelijk westerlingen, binnen voor het concert van pianist Vijay Iyer en zijn nieuwe trio met gitarist Prasanna en tabla-speler Nitin Mitta. Freestyle jazz in oost en west.  

Meteen al in het eerste nummer geeft het trio blijk van haar veelzijdige kunnen. Muziek ook met een sterke dramatische kracht. Voor mijn geestesoog verschijnen woeste achtervolgingen op kamelen door dor landschap en uitblazen bij een kampvuur onder 1001 sterren. Dan klinkt er een bastoon op de piano. Iyer schetst er wat minimale noten omheen en laat de stilte klinken. Even later geeft het kijken naar zijn vingers, zijn het er 10 0f 20?, je het idee van een mierenhoop. We zijn belandt bij de toeterende yellow cabs in New York of hun ingedeukte broertjes en zusjes in New Delhi.
Voortdurend wisselen Iyer en Prassana elkaar af in strakke ritmes en harmonieën, die net niet uit elkaar klappen. Ze zijn aan elkaar gewaagd. De gitaar van Prassana lijkt wel uit drie instrumenten te bestaan: één voor de lieflijke en sterk melodische klanken van de klassieke Indiase muziek met al haar subtiliteiten, één voor de strak ritmische klanken en één voor een sound met een bite. Al met al een muzikale waterval met stroomversnellingen en 1001 kansen om te improviseren. Mitta legt er op zijn tabla gedienstig een ritmische bodem onder. Pas aan het einde van de nummers neemt (of krijgt?) hij de ruimte voor een solo. Dan hoor je goed hoe ingenieus hij zijn ritmes in elkaar weeft, met af en toe een droge tik als persoonlijk accent. Die had van mij vaker mogen klinken.

De toekomst van oost en west 
Iyer is onder andere bekend geworden van het samenspel met altsaxofonist Rudresh Mahanthappa. Ook de andere twee muzikanten, die net als Iyer uit India komen en in het westen hun thuisbasis hebben, hebben in de muziek hun sporen verdiend. Op hun nieuwe cd ‘Tirtha’ laten ze de klassieke muziek en raga uit hun vaderland samensmelten met de dynamiek van blues, jazz en rock uit hun nieuwe thuislanden. Het resultaat oogst veel roem, onder andere in toonaangevende kranten als de LA Times. ‘If you want to know where jazz is headed, Iyer is among the first musicians to hear.’
De muzikale bevlogenheid van deze vernieuwende muzikanten klinkt niet door alleen in muziek. Prassana vertelt gedreven over zijn Swarnabhoomi Academy of Music. Dit internationale conservatorium in India is de enige plek waar muzikanten vanuit de hele wereld zich kunnen scholen en bekwamen in Indiase muziek. En dat tegen Indiase prijzen. Zou Prassana zich realiseren dat hij daarmee bij Nederlanders een gevoelige snaar raakt?

Swingen met Fibonacci en Billie Jean
Veelzijdigheid is ook Iyer niet vreemd. Hij is niet alleen pianist, componist en didacticus, maar vindt ook nog de tijd om te schrijven. In de Engelse krant The Guardian onthult hij bijvoorbeeld het mysterie van zijn ingenieuze ritmes. Die zijn ontleend aan Fibonacci, een middeleeuwse Italiaan die het Arabisch-Indiase cijfersysteem naar Europa heeft gebracht. Een reeks getallen heeft zijn naam gekregen: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, enzovoort. Achter deze ogenschijnlijke heel gewone cijfers schuilt een logica: elk nieuw getal is een optelsom van de twee vorige getallen. Als je vervolgens uitrekent hoe de getallen zich tot elkaar verhouden, krijg je uitkomsten die steeds dichter in de buurt komen van de gulden snede. Al die net wisselende verhoudingen hebben kunstenaars voor, tijdens en na Fibonacci geïnspireerd tot het maken van werken waar we nu nog van onder de indruk zijn. Enkele roemruchte voorbeelden zijn de piramides in Giza, de gotische middeleeuwse godenhuizen, het werk van Leonardo da Vinci of – dichter bij deze tijd – de huizen van baanbrekende architecten als Le Corbusier. En in jazz? John Coltrane was bekend met de swing van Fibonacci en paste het als een van de eersten toe in jazz. Zo is Iyer op het idee gekomen. Dat Michael Jackson er ook van wist, kun je horen in het intro van ‘Billy Jean’. In het Bimhuis speelt Iyer hier een duizelingwekkende cover van. De waarschuwingslichten voor de tram gaan ervan knipperen. 

Oost en west
Zo klinkt er de hele avond muziek waar je jeals publiek in onderdompelt. Muziek die je hetzelfde gevoel geeft als wanneer de door een Middeleeuwse kathedraal dwaalt met John Coltrane op je i-phone. Of Tirtha. Het gelukzalige gevoel dat alles klopt en dat dat eeuwig zo mag blijven. Oost en west onder één en dezelfde hemelboog.

*Dit artikel is ook verschenen op http://draaiomjeoren.blogspot.com/2011/06/concert-muziek-van-de-toekomst-vijay.html

This entry was posted in Lezen, Luisteren and tagged , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Muziek van de toekomst*

  1. Blewbird says:

    Zeer beeldend! Ik wil gaan luisteren! Ik houd erg van Free Improv en andere muzikale experimenten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>